حیات چگونه تعریف می شود؟

 می دانیم که بشر همواره به دنبال موجوداتی هوشمند در فضا بوده است. این فکر آنقدر بشر را به خود مشغول کرده که گاه نمود آن را با نام بشقاب پرنده از مردم وحتی رسانه ها می شنویم. اصولا باید گفت نوع بشر هر آنچه را که فراتر از محدوده اندیشه خود بیابد، آن را از ماورا می داند، حال آنکه اگر این پدیده مربوط به آسمان باشد، آشفتگی های بدفهمی بارزتر خواهند بود.

اغلب آن بشقاب پرنده های پدیده هایی کاملا شناخته شده اند، گاهی شهاب، گاهی ماهواره ها، گاه سیارات مشتری و ناهید و ... پدیده های مذکور در نظر اهل علم کاملا جا افتاده اند اما اغلب برای مردمان عادی بدفهمی به بار خواهند آورد.

در این مقاله می خواهم این پرسش را بررسی کنم که آیا ما واقعا تنها هستیم یا خیر؟ به نظر کلارک تنها بودن یا نبودن ما در عالم جالب است، اگر تنها باشیم می دانیم که عالم در اختیار ماست و اگر تنها نباشیم دست کم جنگ ها را تمام خواهیم کرد و با اتحادی جهانی برای مقابله با دیگر هوشمندان فضایی آماده می شویم.

اما قبل از هرگونه تصمیمی باید به مطالعه بپردازیم تا بدانیم در این عالم بی کران باید به دنبال چه باشیم، حیات گونه های بسیاری دارد، همچنین تعریف هر شخص می تواند با دیگری متفاوت باشد، این تعاریف آنقدر طولانی است که گاه تا ابد نیز پایان نخواهد یافت. ما در اینجا تعریف علمی حیات را مورد بررسی قرار می دهیم، این تعریف علمی نیز در گرو زیست شناسانی است که خود در گروه های مختلف تقسیم می شوند، مانند زیست شناسان سلولی، بوم شناسان و ...

با توجه به برآیند بررسی های انجام شده توسط متخصصان حیات را می توان اینگونه توضیح داد:" حیات آن است که مشخصات و ویژگی های مشترک در میان تمام گونه ها وجود داشته باشد." برخی از این ویژگی ها عبارتند از: خود کفا بودن، همتا سازی، تکامل از طریق کنش و واکنش با محیط، سوخت و ساز و رشد، دارای دستگاه های فرایند شیمیایی در بدن و ...

مشخص ترین لازمه وجود و تکامل حیات، منبع مناسب انرژی است، خورشید و دیگر ستاره ها را منبع انرژی می دانیم. این در حالی است که برخی موارد خاص نیز در طبیعت وجود دارند، مانند باکتری های اکسترموفیل، آنها موجودات ریزی اند که در شرایط بسیار دشوار مانند راکتورهای هسته ای زندگی و رشد می کنند. آنها نیز می توانند نشانه ای از گونه های گسترده حیات باشند. به بحث شرایط مورد نیاز باز می گردیم، علاوه بر انرژی شرایط محیطی مناسب که سازگار با نیازهای حیات باشند نیز شرط دیگری برای وجود حیات است.

بدون وجود محیطی پایدار ومحافظ، خرگونه حیاتی پیش از اینکه خود را تثبیت کند، از بین خواهد رفت. لایه ازن نمونه ای از همین موارد است، این لایه موجودات زمین را از گزند پرتوهای فرابنفش خورشید حفظ می کند. هرچند که اکسترموفیل ها ثابت کرده اند که این عامل ممکن است به اندازه عوامل دیگر، همچون وجود عناصر لازم برای انجام سوخت و ساز درونی بدن، رشد و تولید مثل، برای زندگی آنها لازم نباشد.

در مقالات دیگر بهع بحث در مورد شرایط لازم برای حیات، اصل کوپرنیک، حیات در دیگر نقاط منظومه شمسی و ... خواهیم پرداخت.

ایلیا تیموری